YGS-LYS-KPSS TARİH DERS NOTLARI VE SORULARI
   
 
  Gerileme Dönemi-1

GERİLEME DEVRİ (1699–1792)

 
18. YÜZYIL PADİŞAHLARI
 

1.II. Mustafa (1695–1703) (IV. Mehmet'in oğlu)

2.III. Ahmet (1703–1730) (IV. Mehmet'in oğlu)

3.I. Mahmut (1730–1754) (II. Mustafa'nın oğlu)

4.III. Osman (1754–1757) (II. Mustafa'nın oğlu)

5.III. Mustafa (1757–1774) (III. Ahmet’in oğlu)

6. I. Abdülhamit (1774–1789) (III. Ahmet’in oğlu)

7.III. Selim (1789–1807) (III. Mustafa’nın oğlu)


18. YÜZYILIN ÖZELLİKLERİ:

1- Osmanlı Devleti 18. yüzyıla ilk defa toprak kaybeden bir devlet olarak girdi(KARLOFÇA).

Bu yüzden bu yüzyılın başlarında kaybettiği toprakları geri alma çabasına girdi.

2- Osmanlı Devleti 17. yüzyılda en çok AVUSTURYA ile savaşmıştı. 18. yüzyılda ise en çok RUSYA ile savaşacak.

3- Kanuni'den beri dostumuz olan Fransa 18. yüzyılın sonlarında(1798) Mısır'a saldırınca bu ülke ile ilişkilerimiz bozulacak.

4- Bu yüzyılda Osmanlı Devleti'nin toprak kaybı hızlanacak, Avrupa'nın bilim ve tekniği alınmaya çalışılsa da yeterli olmayacak, sonuçta Osmanlı Devleti Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmek zorunda kalacak.

III. AHMET DÖNEMİ (1703–1730)

1)- PRUT SAVAŞI (1711)
Gelişmeler:  Ruslar (Çar Deli Petro) denizlere inme politikasının sonucu olarak Baltık Denizi kıyıları için İSVEÇ ile savaşmış Ruslara yenilen İsveç kralı "Demirbaş Şarl" Osmanlı Devletine sığınmıştı.
Sebepler:
a) İsveçlileri takip eden Rus kuvvetlerinin Osmanlı topraklarına girerek tahrip etmeleri,
b) Osmanlı Devletinin 1700 İstanbul Antlaşmasında Ruslara verdiği AZAK Kalesi'ni geri almak istemesi.
c) Rusya'nın Osmanlı Ortodokslarını ayaklanmaya teşvik etmesi.
Savaş: 1711 yılında Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki
Osmanlı ordusu Rus ordusunu yendi.
Sonuç: Prut Antlaşması İmzalandı.(1711). Maddeleri:
1- Ruslar Azak Kalesini geri verecek ve İstanbul'da elçi bulunduramayacaklardı.
2- İsveç Kralı ülkesine rahatça geri dönebilecekti.
3- Ruslar Kırım ve Lehistan işlerine karışmayacaklardı.
 
 2)-  OSMANLI - VENEDİK VE AVUSTURYA SAVAŞLARI   (1715–1718)     
Osmanlıların 1711'de Ruslardan Azak Kalesini geri almaları Karlofça'da kaybettiği diğer yerleri de geri almaları umudunu güçlendirdi.
1715'de Osmanlı Devleti Mora'yı Venediklilerden geri almak için savaşı başlattı. Osmanlı Devleti'nin Venediklilere karşı başarılar kazanması üzerine sıranın kendisine geldiğini gören Avusturya'da savaşa girdi.(1716) Ancak Osmanlı Devleti aynı başarıyı Avusturya'ya karşı gösteremedi.Sonuç: PASAROFÇA ANTLAŞMASI İmzalandı (1718).
Maddeleri:
1-  Mora Osmanlılarda kalacak.
2-  Osmanlı Devleti Belgrat'ı ve Eflâk’ın bir bölümünü Avusturya'ya verdi.
NOT: Osmanlı Devleti Pasarofça Antlaşmasından sonra Avrupa’daki olaylardan uzak kalarak bir barış siyaseti izledi. 1718–1730 yılları arasındaki bu döneme LALE DEVRİ denir.

I. MAHMUT DÖNEMİ (1730–1754)

1)- 1736–1739 OSMANLI - AVUSTURYA+RUSYA SAVAŞLARI:
 
Sebep: Rusya ve Avusturya'nın Osmanlı'ya karşı ittifak kurmaları ve Rusların Azak kalesini ele
geçirmeleri.
Savaş: 1736'da Rusya ile başlayan savaşa Avusturya'da katıldı. Osmanlı Devleti iki devlete karşı da başarılar kazandı.
Sonuç: Her iki Devlet ile Osmanlı Devleti arasında Belgrat Antlaşması imzalandı. (1739).
Maddeleri:
1-  Avusturya'dan Pasarofça antlaşmasıyla verilen yerler geri alındı.
2-  Ruslar Azak Kalesini yıkmayı ve Azak Denizinde savaş ve ticaret gemisi bulundurmamayı kabul etti.
NOT: Belgrat Antlaşması Osmanlı Devletinin Batıda imzaladığı son KAZANÇLI antlaşmadır.
NOT: Belgrat antlaşmaları sırasında Fransa Osmanlıların lehine arabuluculuk yapmıştı. Bunun karşılığı olarak 1740 yılında I. Mahmut tarafından Fransa'ya verilen kapitülasyonlar  "sürekli"  hale getirildi.
 
2)-    OSMANLI-İRAN SAVAŞLARI:

 
      1639 yılında imzalanan KASR-I ŞİRİN antlaşmasından sonra durulan Osmanlı-İran ilişkileri İran'daki iç karışıklıklardan yararlanmak isteyen Osmanlıların İran'a saldırmasıyla yeniden bozulmuş, zaman zaman süren savaşlardan kalıcı bir sonuç elde edilememiştir. 1746 yılında Kasr-ı Şirin Antlaşmasındaki sınırlar kabul edilerek savaşlara son verilmiştir.
 
III. OSMAN DÖNEMİ (1754–1757)

   III. Osman döneminde önemli bir siyasal gelişme olmamıştır
 
III. MUSTAFA DÖNEMİ (1757–1774)

1)- 1768-1774 OSMANLI-RUS SAVAŞI
 
Sebep: Rusların Lehistan içişlerine karışarak, kral seçimine müdahale etmeleri üzerine Lehistan halkı yeni krala isyan ederek karşı çıkmış, bunun üzerine Ruslar isyancı Lehlileri yenerek, Osmanlı topraklarına kadar kovaladılar. Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş açtı (1768).
 
NOT: Lehistan’ın bağımsız kalması Osmanlı Devleti için çok önemliydi. Çünkü Lehistan Osmanlı Devleti ile Rusya arasında "tampon devlet" durumundaydı.
Savaş: Rus Ordusu Kırım'ı işgal etti, Eflak ve Boğdan'ı ele geçirdi. Baltık Denizinden Akdeniz'e geçen Rus donanması 1770 yılında ÇEŞME limanında Osmanlı Donanmasını yaktı.
Sonuç: Ruslarla "Küçük Kaynarca Antlaşması" imzalandı (1774). Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) (I.Abdülhamit Dönemi).
    Maddeleri:
1.  Kırım'a bağımsızlık verilecek, Kırım sadece dini bakımdan halifeye(padişah) bağlı kalacak.
2.  Kılburun, Yenikale, Kerç ve Azak Kalesi Ruslara verilecek.
3.  Eflak-Boğdan, Ege adaları ve Gürcistan Osmanlılarda kalacak.
4.  İngiltere ve Fransa'ya verilen Kapitülasyonlar Rusya'ya da verilecek.
5.  Ruslar Osmanlı hakimiyetindeki Ortodoksların koruyucusu (hamisi) olacak.
6.  Ruslar İstanbul'da daimi bir elçi bulundurabileceklerdi.
     Küçük Kaynarca'nın Önemi:
     Küçük kaynarca'nın en önemli maddeleri Kırım'a bağımsızlık ve Rusların Ortodoksların hamisi sayılması maddeleridir.
Ø   Kırım'a bağımsızlık verilmesiyle, Ruslar Kırım'ı ele geçirme konusunda önemli bir adım atmışlardır. Nitekim çok geçmeden, 1783 tarihinde Kırım'ı işgal ederek Rus topraklarına katmışlardır. Böylelikle Fatih döneminden beri devam eden Karadeniz'deki Türk egemenliği sona erecektir.
Ø   Ruslar Osmanlı Ortodokslarının koruyucusu olmaları ile, Osmanlı Devletinin iç işlerine sık sık karışacaklar, böylelikle Balkan milletleri üzerinde etkili olacaklardır.
 
2)- 1787-1792 OSMANLI – RUSYA + AVUSTURYA SAVAŞI
 
Sebepler:
1.  Osmanlı Devleti'nin Kırım'ın Ruslar tarafından işgalini unutamaması. (1783'de II. Katerina Kırım’ı işgal ederek Rusya'ya kattığını ilan etmiş, binlerce Türk'ü kılıçtan geçirmişti. Osmanlı Devleti bu olupbittiye ses çıkaramamıştı.)
2.  Rusya ve Avusturya Osmanlı Devletinin Balkan topraklarını paylaşma konusunda anlaştılar. Anlaşmaya göre eğer İstanbul alınırsa "Bizans İmparatorluğu" yeniden kurulacaktı.
Savaş: Anlaşmayı haber alan Osmanlı Devleti zaten Kırım'ın acısını unutamadığından Rusya'ya savaş ilan etti. Avusturya'da savaşa katılınca Osmanlı Devleti her ikisine karşı savaşmak zorunda kaldı.
Sonuç: Avusturya Osmanlı Devletiyle Ziştovi Antlaşması'nı imzalayarak (1791) Rusya'yı yalnız bıraktı. Çünkü: Avusturya, bu sırada çıkan Fransız İhtilalinden olumsuz şekilde etkilenmişti.
NOT: Ziştovi Antlaşmasıyla Avusturya savaştan önceki sınırlarına çekildi. Bundan sonra Avusturya ile Osmanlı Devleti arasında ciddi bir savaş olmamış, hatta I. Dünya Savaşında Osmanlı Devletiyle birlikte savaşmıştır.
NOT: Fransız İhtilalinin yaydığı "Milliyetçilik" akımından en çok etkilenen iki devlet Avusturya ve Osmanlı Devleti'dir.
Ziştovi Antlaşmasından sonra tek başına kalan Rusya ile savaş 1792'ye kadar sürdü. Sonuçta YAŞ ANTLAŞMASI imzalandı.(1792)
Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu kabul etti.
Yaş Antlaşması Osmanlı Devletinin Dağılma Döneminin başlangıcı sayılır.
 
3)-1798–1801 OSMANLI-FRANSA SAVAŞ (Mısır'ın İşgali) 
 
Sebepler: 1789 yılında Fransız İhtilali meydana gelmişti. Fransa Arnavutluk'taki bazı kıyıları ele geçirince Osmanlı Devleti ile komşu oldu. Fransızlar hem Osmanlı'nın Balkan Milletlerini bağımsız olmaya teşvik ediyor, hem de sömürgecilik faaliyetine başlıyorlardı. 1798 yılında NAPOLYON BONAPART Mısır'ı işgal etti. Amacı hem Osmanlı topraklarından pay almak, hem de İngiltere'nin Hindistan'la olan bağlantısını kesmekti.
Sonuç:İngiltere ve Rusya Osmanlı Devleti'nin yanında yer aldılar. Yeni kurulan "Nizam-ı Cedit" ordusu AKKA KALESİ önünde Napolyon'u yendi.
NOT: Bu Napolyon'un ilk yenilgisiydi. Nizam-ı Cedit'in ise ilk ve son başarısıydı. 
Fransa 1801'de imzalanan EL-ARİŞ Antlaşmasıyla Mısır'dan geri çekilmek zorunda kaldı.
 
 18. YÜZYIL ISLAHAT HAREKETLERİ
 
    AÇIKLAMA:
    17. yüzyılda II. Osman(1618–1622), IV. Murat(1623–1640), Kuyucu Murat Paşa, Tarhuncu Ahmet Paşa ve Köprülüler sülalesinden sadrazamların ıslahatlar yaptıklarını belirtmiştik. Daha çok iç isyanları bastırmak, asayişi sağlamak, devlet otoritesini yeniden kurmak, maliyeyi düzeltmek, Tımar sistemini düzeltmek ve Kapıkulu ocaklarını ıslah etmek şeklinde gelişen bu ıslahatlar genel olarak yüzeysel kaldığından istenen sonuçlara tam olarak ulaşılamamıştı. Daha çok eski devirlerdeki uygulamaların devamı şeklinde olan ve çok sert tedbirlerle kötülükleri önleme düşüncesine dayanan bu ıslahatlar kalıcı sonuçlar getirmedi. Devletin eski gücüne ulaşmasını sağlayamadı.
 
    18. YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL KARAKTERİ:
 
    18. yüzyılda daha köklü değişikliklere ihtiyaç duyuldu. Avrupa'nın askeri ve teknik üstünlüğü görüldü ve kabul edildi. Bu yönde gelişme sağlanmaya çalışıldı. Bu yüzyıldaki Islahatları şöyle sıralayabiliriz:
 
     1)-LALE DEVRİ ISLAHATLARI(1718-1730):
 
 1718 yılında Avusturya ile imzalanan Pasarofça Antlaşmasından 1730 yılındaki "Patrona Halil İsyanı"na kadar geçen döneme Lale Devri denir.
 Bu dönemin padişahı III. Ahmet, Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'dır.
 
 Lale Devrinin Özellikleri:
 Bu dönemde Avrupa ile savaş yaşanmamış, barış içinde yaşamak fikri ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti Avrupa'yı daha iyi tanıyabilmek için Paris, Londra gibi şehirlere elçiler göndermiştir. Bu devirdeki diğer yenilikler ve ıslahatlar şunlardır:
a) Matbaa kuruldu. (Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından 1727'de İstanbul'da kuruldu. Matbaada basılan ilk eser Vankulu Lügatı'dır.)
b) Yeniçerilerden bir itfaiye bölüğü oluşturuldu.
c) Yalova'da kâğıt, İstanbul'da kumaş ve çini fabrikaları kuruldu.
d) Yeni Kütüphaneler açıldı. Doğu ve batı eserleri tercüme edildi.
e) Çiçek aşısı yaygınlık kazandı.
f)  Lağımcı ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yapıldı.
g) Mimarlık, resim ve minyatür sanatları gelişti.
 
Lale Devrinin Sona Ermesi:
Halkın büyük bir kısmı zor durumdayken İstanbul'da bazı devlet büyüklerinin rahat bir yaşam sürdürmeleri, eğlenceye düşkünlükleri huzursuzluklara sebep oluyordu. Patrona Halil isimli bir yeniçeri bu durumdan memnun olmayanları yanına alarak isyan çıkardı. İsyan sonucu Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve yakınları öldürüldü. Padişah III. Ahmet tahttan indirildi, yerine I. Mahmut getirildi.
 
2)- I.MAHMUT DEVRİ ISLAHATLARI(1730–1754) :
Patrona Halil İsyanı sonucu Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve yakınları öldürüldü. Padişah III. Ahmet tahttan indirildi, yerine I. Mahmut getirildi.
Önemli Siyasi Olayları:
a) 1736-1739 Osmanlı-Rus+Avusturya Savaşları sonucunda BELGRAT Antlaşması imzalandı.
b) 1740 Yılında Fransızlara verilen Kapitülasyonlar sürekli hale getirildi.
c) 1746 yılında İran'la Kasr-ı Şirin Antlaşmasındaki sınırları kabul eden antlaşma imzalandı.
Islahatlar:
Ø  Humbaracı Ahmet Paşa, Topçu ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yaptı.
Ø  Üsküdar'da KARA MÜHENDİSHANESİ (Mühendishane-i Berri Hümayun) adlı bir subay okulu açıldı.
 
3)- III. MUSTAFA DEVRİ ISLAHATLARI (1757–1774):
III. Mustafa döneminde Lehistan meselesi yüzünden 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı yapıldı. Savaş Osmanlı Devleti için felaketle sonuçlandı. III. Mustafa kederinden öldü.(1774)
Islahatlar:
Ø  "Baron Dö Tot" Sürat topçuları adlı bir birlik kurdu, topçu ve istihkâm sınıflarını yetiştirdi.
Ø  Hendeshane adlı okulda denizcilik ve topçuluk eğitimi verildi.(Mühendishane-i Bahri Hümayun)
Ø  Maliyede düzenlemeler yapıldı.
 
4)- I.ABDÜLHAMİT DEVRİ ISLAHATLARI(1774–1789):
 III. Mustafa'nın ölümüyle yerine I.Abdülhamit geçti.
Önemli Siyasi Olayları:
a) Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı.(1774)
b) 1783'de Ruslar Kırım'ı işgal etti.
c) 1787–1792 Osmanlı-Rus+Avusturya savaşı başladı. 1789'da ölümüyle yerine III. Selim geçti.
Islahatlar:
Ø  İstanbul'da bir istihkâm okulu açıldı.
Ø  Maliye'de ve askeri alanda ıslahatlara devam edildi.
 
5)- III. SELİM DEVRİ ISLAHATLARI(1774–1789):
 
Önemli Siyasi Olayları:
a) Başa geçtiğinde Osmanlı Devletiyle Rusya+Avusturya savaşı devam ediyordu.(1787–1792)
b) 1789'da Fransız ihtilali çıktı.
c) Bunun üzerine Avusturya 1791'de savaştan çekilerek Ziştovi Antlaşmasını imzaladı.
d) Tek başına kalan Rusya da 1792'de YAŞ antlaşmasını imzaladı.
e) Napolyon 1798'de Mısır'ı işgal etti. Nizamı Cedit Fransız ordusunu AKKA'da yendi. Fransızlar Mısır’dan çekildi.
f)  Fransız ihtilalinin etkileri Osmanlı Devletinde görülmeye başlandı. 1804'de Sırp İsyanı çıktı.
g) 1806–1812 Osmanlı Rus Savaşı başladı.
h) 1807'de Kabakçı Mustafa Olayı ile tahttan indirildi.
 
Islahatlar:
III. Selim Döneminde yapılan Islahatlara genel olarak Nizam-ı Cedit(Yeni Düzen) denilmiştir.
Ø  Nizam-ı Cedit Ordusunu kurarak, yeniçeri ocağını geri plana düşürdü.(İsveçli subayların eğittiği bu ordu,  Akka'da Napolyon'u yenmeyi başardı.)
Ø   Islahat hareketlerine ve Nizam-ı Cedit ordusuna gelir sağlamak amacıyla İRAD-I CEDİT adıyla yeni bir hazine kurdu.
Ø  Kara ve deniz mühendishaneleri genişletildi.
Ø  Yeniçeri ve diğer Kapıkulu Ocakları düzene sokuldu.
Ø  Tersaneler yenilendi, modern toplar döküldü.
Ø  Avrupa'daki gelişmeleri öğrenmek için Paris, Londra, Viyana ve Berlin'de devamlı elçilikler açıldı.
Ø  İlmiye sınıfında ve devlet dairelerinde düzenlemeler yapıldı.
Ø  Bilim ve sanat eserleri batı dillerinden Türkçe'ye çevrildi.
 
XVIII: yy Islahatlarının Genel Özellikleri
1-Avrupa’nın üstünlüğü kabul edilmiş o yönde ıslahatlar yapılmıştır.2-Özellikle askeri alanda ıslahatlar yapılmıştır, bunun sebebi savaşlarda galip gelme düşüncesidir.
3-Kişilere bağlı kalmıştır.
4-Islahatlar tam olarak başarılı olamasa da çöküşü gecikmiştir.5-Mimaride Rokoko - Barok tarzı Osmanlıya gelmiştir.
6-Teknik eğitime önem verilmiştir.
7-Yeniçeri ocağı sebebiyle inkılâplar başarıya ulaşamamıştır.

SON DAKİKA HABERLERİ


 

Facebook beğen
 
Reklam
 
TARİHTE BUGÜN
 

Tarihte Bugün v.5.0
 
Bugün 18 ziyaretçi (47 klik) kişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=